maandag 11 december 2017

Bibliobesitas

Het verschijnsel Bibliobesitas is een ziekte, een begeerte om boeken te verzamelen. Het is een synoniem voor de verzamelwoede, een buitenproportionele boekenhonger. Boudewijn Büch had hier last van – but what's in a name? Bij mij is het weliswaar minder extreem dan bij wijlen Boudewijn Maria Ignatius Büch, maar toch herken ik deze woede om boeken te verzamelen. Ook als het gaat om “vakliteratuur” rondom Dylan, heb ik een bescheiden bibliotheek opgebouwd.
In mijn Dylan-boekenkast staan uiteraard biografieën. Zoals die van Howard Sounes, Down The Highway. Of de regelmatig geüpdatete bio van de hand van Clinton Heylin, Behind The Shads. Van diens hand zijn meerdere boeken over Dylan en zijn teksten geschreven. Plus de verscheidene tekstbesprekingen, vanuit verschillende oogpunten belicht.
Natuurlijk, het eigen materiaal van de Nobelprijswinnaar staat ook in de kast. Eveneens in verschillende edities. Zoals bijvoorbeeld The Lyrics, onder redactie van Christopher Ricks, Lisa Nemrow en Julie Nemrow. Ook de vertalingen van Bindervoet & Henkes staan in de kast, naast 'Dromen van Johanna', de vertalingen van Ernst Jansz. Verder staat er Chronicles, Vol. 1, in zowel het Amerikaan (paperback-editie en hardcover-variant) als de Nederlandse vertaling. Verder is daar Tarantula, in drie versies: het Amerikaans en twee Nederlandse vertalingen.
Dat is nog het “echte” materiaal. Ik heb ook een aantal boeken in de kast staan, die slechts zijdelings met Dylan te maken hebben. Zoals de biografieën over Frank Sinatra en Bette Davis. Sinatra is de hofleverancier van nummers uit de American Songbook, die Dylan opnam voor Shadows In The Night, Fallen Angels en Triplicate. De actrice Bette Davis wordt genoemd in Desolation Row.
Verder een boek als The Power of Dignity - Die Kraft der Würde van Roger Richter en Peter Spiegel, een fotoboek waarbij ik onwillekeurig denk aan die twee regels uit de hitsingel: Someone showed me a picture and I just laughed / Dignity never been photographed
En zo heb ik meer boeken, die qua thema of in een opdracht aan Dylan zijn gelinkt. Zoals de drie boeken, die Dylan bespreekt in zijn Nobel Lecture (Moby Dick van Herman Melville, All Quiet on the Western Front van Erich Maria Remarque en Homeros' The Odyssey).
Ik heb ze in de kast staan. Gewoon omdat het kan.
Maar ook als onderdeel van mijn verzamelwoede.

zondag 10 december 2017

Advent 2017 #2

I can hear a sweet voice gently calling
Must be the Mother of our Lord
Listen to that Duquesne whistle blowin’
Blowin’ like my woman’s on board

Dat gezegd hebbende, stond Opwekking 518 op de liturgie, om deze tweede Adventszondag te worden gezongen. Zoals de evangelische tekstschrijvers graag doen om hun publiek te verbreden naar wat Bijbelvaste christenen, voegen ze bij elk van hun liederen een Bijbeltekst toe. Bij dit nummer, Heer, U doorgrondt en kent mij, is dat psalm 139.
Opwekking 518 is dus een 'eigentijdse bewerking' van psalm 139. Wel een vrij beperkte uitwerking, overigens. Maar dat geheel terzijde. Het is immers Kerst, het oude verhaal verbindt ons mensen met elkaar (bedankt, Jostein Gaarder!). Maar als het gaat om psalm 139, kom ik er niet onderuit. Een veel betere en mooie bewerking van dit oudtestamentische lied komt van Bob Dylan – uiteraard.
Het gaat bij Dylan om zijn gospel Every Grain Of Sand, waarbij ik voor de link met psalm 139 wordt geholpen door de vertaling en verantwoording van Ernst Jansz. De openingszinnen verwijzen mogelijk naar een gedicht van William Blake, Auguries of Innocence:

To see a World in a Grain of Sand
And a Heaven in a Wild Flower
Hold Infinity in the palm of your hand
And Eternity in an hour

Of is het eerder een verwijzing naar Psalm 139: 17 en 18:

Hoe rijk zijn uw gedachten, God,
hoe eindeloos in aantal,
ontelbaar meer, meer dan er zandkorrels zijn.
Ontwaak ik, dan ben ik nog bij u.

In hetzelfde A-gedeelte gaat het over de morals of dispair. Jansz: “Ik las: these are the morals of dispair: 'let us eat and drink, because tomorrow we will die.' (1 Cor. 15: 32).
Dat zijn dat dus: de regels, de wetten van wanhoop.
De raad om te leven wordt trouwens door Jezus zelf gegeven: 'Be of good cheer, thy sins be forgiven thee' (Mat. 9: 2). De Bijbel is soms wijzer dan zij die haar interpreteren.
Immers, het idee bij vele gelovigen, dat good cheer een nevenverschijnsel is van wanhoop, is in mijn ogen een gevolg van het feit, dat geloofsbelijdenis over het algemeen voortkomt uit diezelfde wanhoop, getuige dit lied.”
Het lied eindigt in de oorspronkelijke tekst met

I am hanging in the balance of the reality of man
Like every sparrow falling, like every grain of sand

Dat is ook wat Jansz vertaald. Hij gaat hier voorbij aan de alternatieve tekst, zoals die te horen is in de vertolking op The Bootleg Series Vol. 1 – 3 , en zoals Emmylou Harris het zingt in haar versie van 'Every Grain'. Zoals Dylan het zelf ook live zingt:

I am hanging in the balance of a perfect, finished plan
Like every sparrow falling, like every grain of sand

Desalniettemin, schrijft Jansz in een ps in zijn verantwoording aan 'Lieve H.!': “Pas onlangs, bij de opnames in de studio, drong de strekking van het lied eerst goed tot mij doo. Ik bevond mij in een crisis. De vertaling bleef overeind.”

zaterdag 9 december 2017

Joop Bekkema

Ruim twee weken geleden hadden we in Friesland een aantal gemeenteraadsverkiezingen. Een paar maanden eerder dan de landelijke sessie in maart, waarbij de reguliere verkiezingen gepland staan. In mijn provincie hebben we te maken met herindelingen, waarbij de nieuwe gemeenten vanaf 1 januari 2018 van start gaan. En ter voorbereiding op die nieuwe gemeenten, zijn de verkiezingen gehouden.
Zo mochten ook de inwoners van Franeker naar de stembus. In de huidige 'demissionaire' college van b&w, maakt Joop Bekkema ook deel uit. Bekkema is wethouder namens GemeenteBelang en heeft in zijn portefeuille Ruimtelijke Ontwikkeling, Structuurvisies, Verkeer en Vervoer, Volkshuisvesting, Milieu (w.o. Omrin), Gemeentewerken, Beheer & Uitvoering, (w.o. openbare verlichting en riolering), Beheerplannen. Projecten: Franeker Zuid en Kanaalzoneplannen.
Bekkema neemt afscheid van de politiek. Hij heeft nu meer tijd voor de Stichting Jokerman, die het werk van Dylan meer bekendheid wil geven. In de Leeuwarder Courant van afgelopen dinsdag staat een artikel over afscheid nemende politici, waarbij ook Bekkema aan het woord wordt gelaten.
Het artikel staat ook op internet, maar je kunt deze alleen lezen als je bent ingelogd. Hoewel, die betaalmuur is te omzeilen. Als je het hele artikel online wilt lezen, kopieer dan de kop van het verhaal in de zoekmachine Google, en het hele artikel kun je in zijn volledigheid terug vinden.
Bob Dylan is geen politiek, hij zal dus niets te doen hebben met GemeenteBelang Franekeradeel. Maar dat maakt ook niet uit. Waar het om gaat, is om het werk van de Nobelprijs-winnaar meer bekendheid te geven. Daar gaat het om, en als dat middels zo'n afscheidsverhaal gebeurt, is dat mooi meegenomen.

donderdag 7 december 2017

Jeruzalem

President Donald Trump heeft gisteren aangekondigd, dat Jeruzalem de ongedeelde hoofdstad van Israël is. Met dit besluit staan de islamitische landen rondom Israël op hun achterste benen. Wat ook wel te verwachten was. Ook binnen Europa is, al zij het op afzonderlijk lidstaat-niveau, afkeurend gereageerd op Trump's besluit.
Het is in ieder geval een reden voor mij om Infidels weer uit de kast te trekken. Dit album verscheen in 1983, en is de eerste plaat van Dylan na zijn zogenaamde gospel-trilogie. Misschien dat hij het daarom wel Infidels heeft genoemd – de term slaat op de ongelovige, het ongeloof, de ontrouw.
Rondom de release van Trouble No More, de aflevering uit The Bootleg Series, is al veel gesproken over de 'Jesus Years'. Dylan is gedurende zijn hele carrière religieus geweest, of spiritueel op zijn minst. Zijn radicale bekering lijkt een ommekeer in zijn leven en werk, maar niets is minder waar bij Bob Dylan.
Je kunt zeggen dat Slow Train Coming, Saved en Shot Of Love een gospeltrilogie vormen. Mooi ook, vanwege de drie platentitels die elk met een S beginnen. Min of meer een eenheid, ook omdat de laatste twee albums elk een Bijbeltekst als motto hebben meegekregen. Saved gaat gepaard met een tekst uit Jeremia, Shot Of Love doet het met een gebed uit Mattheüs.
Maar volgens mij valt er wel wat voor te zeggen om te spreken over een joods-christelijk kwartet binnen Dylan's oeuvre, met Infidels bij de drie S-platen toegevoegd. Onder meer vanwege die foto op de binnenhoes, met de zanger op de Olijfberg met de stad Jeruzalem op de achtergrond. Maar ook vanwege Neighborhood Bully, over de plek die Israël inneemt in het Midden-Oosten.
De tekst laat weinig aan de verbeelding over. Het kleine landje aan de Middellandse Zee wordt door zijn buren als bullebak beschouwd. Terecht is dat niet, vindt de tekstschrijver, die ook voor deze tekst de Nobelprijs voor de Literatuur heeft gekregen. Deze tekst is voor mij de reden om Infidels maar weer eens te draaien.

woensdag 6 december 2017

Kronieken #29: Kerst

Sinterklaas is het land weer uit. En dat betekent dat we vandaag de kerstboom mogen opzetten. Alles in de juiste volgorde. En alles volgens de juiste rituelen van onze moderne samenleving. De weken voorafgaand aan Kerst vallen min of meer samen met Sinterklaas. Zeker als je de commerciële kant van de feesten bekijkt: we zien nauwelijks meer onderscheid tussen Sinterklaas en de Kerstman.
In Friesland wordt ook Sinterklaas gevierd. Heel Friesland? Nee, een kleine nederzetting bleef moedig weerstand bieden aan de overweldigers. In Grou wordt in februari Sint Piter gevierd, een variant op Sint-Nicolaas. Volgens een legende is hij de broer van Sinterklaas die naar Grouw trok om pakjes te brengen toen Sinterklaas het dorp vergeten was. De oorsprong van het feest is echter anders en startte als een voorjaarsfeest ter verering van Sint-Petrus.
Het verschil tussen Sint-Nicolaas en Sint-Piter is een beetje het verschil tussen de Kerstman en Jack Frost – mag ik dat zo zeggen? Jack Frost, een Amerikaans figuur, de wegbereider van de wintertijd. De Engelstalige Wikipedia omschrijft Jack Frost als the personification of frost, ice, snow, sleet, winter, and freezing cold. He is a variant of Old Man Winter who is held responsible for frosty weather, nipping the nose and toes in such weather, coloring the foliage in autumn, and leaving fern-like patterns on cold windows in winter.
De literaire kronieken over deze winterse figuur beginnen eind negentiende eeuw. Bob Dylan grijpt terug op deze traditie, zowel in de volksaard als in de literatuur, de proza en poëzie, als hij in 1997 met Time Out Of Mind komt. Deze ‘comeback-plaat’ wordt geproduceerd door Daniel Lanois (die acht jaar eerder ook al Oh Mercy onder zijn hoede nam), “in association with Jack Frost productions”. Sindsdien verschijnen alle nieuwe studio-albums van Dylan onder productie van Jack Frost – Dylan zelf, dus.
Ik weet natuurlijk niet wat Dylan zelf met Kerst en de wintertijd heeft. Een duik in het verleden leert wel dat de zanger de laatste twee decennia niet met Kerst heeft opgetreden. Wel treedt Dylan vaak op met Pasen, maar het Kerstfeest lijkt hem een privé-aangelegenheid. Kerstmis is een uitgelezen feest om in familiekring te vieren, een ondergesneeuwd kerkelijk feest. Pasen daarentegen is hét christelijke hoogtepunt, een boodschap van verlossing van buitenaf, iets dat de mensheid moét horen.
Is dat het verschil voor Dylan? Is dat de reden waarom hij niet met Kerst, maar wel met Pasen optredens verzorgt?
Afgelopen zomer kwam ik een handgeschreven kaart van Dylan tegen. Een religieus moment van Terry Mosher van de Montreal Gazette, na het bezoeken van de St. Joseph's Oratory. Een mooi kaartje, met een verwijzing naar de proloog uit het evangelie volgens Johannes. Een evangelie dat volgens mij prima past bij Dylan: filosofisch, literair, bestemd voor een hoog opgeleid publiek, met kennis van zaken.
Kerst 2017. Een nieuwe kroniek. Schrijven, schrijven, schrijven, dat is waar het om gaat.

maandag 4 december 2017

Kerst met Dylan

Gisteren plaatste ik een blog over de eerste Adventszondag, waarbij ik een link legde met Dylan. Een interessante vraag is wat Dylan eigenlijk met Kerst heeft. Treedt hij eigenlijk wel eens op rond de Kerstdagen? En wat doet hij met zijn familie? Zet hij een stevige maaltijd op tafel?
Wat Dylan privé doet, is natuurlijk aan hem. Wat hij publiek doet, daar kunnen wij wat mee. Dankzij de Boblinks-pagina, kun je alle optredens van de maestro terugvinden. De laatste keer dat Dylan in december optredens verzorgde, was in 2014, toen hij 1, 2 en 3 december van dat jaar drie concerten gaf. In 1997 was hij de eerste drie weken van december on tour. Een jaar eerder ('96) zou Dylan tussen Kerst en Oud&Nieuw een week optreden, maar die shows zijn geannuleerd. En tussen 7 en 17 december 1995 stond hij ook op het podium.
Een voor de hand liggende conclusie is dat de zanger en dichter met de feestdagen thuis is. Hij is dan in ieder geval niét op tournee. Hoe anders is dat met bijvoorbeeld Pasen. Ik heb al een aantal Paasweekenden meegemaakt, dat ik naar een optreden van Dylan in Nederland ben gegaan. Afgelopen Tweede Paasdag in de AFAS Live, bijvoorbeeld.
Enfin.
Verder heeft Dylan natuurlijk die kerstplaat gemaakt, Christmas in the Heart uit 2009. Toen deze plaat uitkwam, kocht ik 'm gelijk. Het was nog herfst, en de platenboer verkocht zijn eerste kerstplaat van dat seizoen. Ik vertrok met de cd in de auto naar een weekend van E&R in Beerze.
Dit album staat vol met kerstklassiekers, waarbij Dylan zichzelf ook niet spaart. Hoewel hij bij andere uitvoeringen van 'geestelijke liederen' wel weer zijn best doet. Zoals in O' Come All Ye Faithful (Adeste Fideles), waarbij hij het eerste couplet in het Latijn zingt. Weliswaar met een zwaar Amerikaans accent, maar toch. Of neem het kunststuk Hark! The Herald Angels Sing, ook met de nodige eerbied uitgevoerd.
De gehele opbrengst van het album wordt gedoneerd aan het goede doel. Een deel gaat naar de Amerikaanse organisatie 'Feeding America', een deel naar de Britse organisatie 'Crisis' en een deel naar het World Food Program van de Verenigde Naties. Ergo, de opbrengst is bestemd voor 'de voedselbank'. Kun je daar tegen zijn?
Ik weet niet of dit verhaal een antwoord is op de vraag wat Dylan met Kerst heeft. Feitelijk doet dat er ook niet toe. Het is een aanzet tot het schrijven van een nieuw verhaal. Dat doet er wel toe.

zondag 3 december 2017

Advent 2017 #1

Psalm 14 is een Adventspsalm, zo hield de dominee vanmorgen zijn gehoor voor. Dat komt door het laatste gedeelte uit dit lied. In het laatste vers (vers 7) dicht koning David: Ach, laat uit Sion redding komen voor Israël. Dat is Advent, verwachting, hoop op wat nog komen gaat.
Verder gaat het in deze psalm over 'dwazen', die denken dat er geen God is. Huub Oosterhuis vertaalt het in zijn 150 Psalmen Vrij als 'niksers, leefhoofden, blindgangers'. En ik heb Oosterhuis hoog zitten, zeker als het gaat om zijn poëzie.
Even verderop heeft David het in zijn psalm over de afgedwaalden. Allen zijn zij afgedwaald, allen ontaard, zoals de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV) het verwoordt, geen van hen deugt, niet één. De Statenvertaling zegt het in dit derde vers als volgt: Zij allen zijn afgeweken; tezamen zijn zij stinkende geworden; er is neimand die goed doet, ook niet één.
Bij deze zin moet ik denken aan Ain’t No Man Righteous, No Not One, geschreven voor Slow Train Coming. Het eerste couplet is als volgt:

When a man he serves the Lord, it makes his life worthwhile
It don’t matter ’bout his position, it don’t matter ’bout his lifestyle
Talk about perfection, I ain’t never seen none
And there ain’t no man righteous, no not one

Dit nummer was tot afgelopen november 'unreleased' en circuleerde enkel op bootleg-materiaal. Bij de release van Trouble No More, aflevering 13 uit Dylan's Bootleg Series, verscheen het nummer in tweevoud – op de schijfjes 2 en 3. Zou Dylan ook aan Advent hebben gedacht, toen hij dit nummer schreef?
Ongetwijfeld heeft hij Psalm 14 onder handbereik gehad. Als joods jongetje heeft hij bar mitwah gedaan, dus hij kende het Oude Testament behoorlijk goed. En die verwachting van de komende Verlosser zal hij beslist kennen. Al is het maar als cultureel erfgoed.


De Bijbeltekst in deze uitgave is ontleend aan de Nieuwe Bijbelvertaling
© Nederlands Bijbelgenootschap 2004

De tekst van And there ain’t no man righteous, no not one komt uit The Lyrics. Bob Dylan, onder redactie van Christopher Ricks, Lisa Nemrow en Julie Nemrow.